Cytologia jest doskonałym przesiewowym narzędziem diagnostycznym do oceny łatwo dostępnych, wyniesionych zmian zlokalizowanych w obrębie skóry lub tkanki podskórnej. Pozyskanie próbek o odpowiedniej komórkowości, z dobrze zachowanymi szczegółami komórkowymi i reprezentatywnych dla danej zmiany jest niezbędne do uzyskania wartościowych informacji dotyczących obecności i charakteru pierwotnego procesu patologicznego. W artykule pokrótce omówiono główne kategorie cytologiczne guzków i guzów skóry, w tym cechy zmian hiperplastycznych, zapalnych, nowotworowych i torbieli lub zmian wypełnionych treścią płynną, a także podstawowe zasady oceny preparatów cytologicznych. Przedstawiono również uproszczony algorytm diagnostyczny.